فصل رادیکولوپاتی (Radiculopathy) از کتاب Dumitru’s Electrodiagnostic Medicine 

فصل رادیکولوپاتی (Radiculopathy) از کتاب Dumitru’s Electrodiagnostic Medicine

این فصل، یکی از پایه‌ای‌ترین و مهم‌ترین منابع برای فهم مکانیزم‌ها، تشخیص و تفسیر الکترودیاگنوستیک رادیکولوپاتی است و برای متخصصین طب فیزیکی و توانبخشی اهمیت زیادی دارد.

🧠 تعریف و مقدمه

رادیکولوپاتی به آسیب یا تحریک ریشه‌های عصبی نخاعی (Spinal nerve roots) گفته می‌شود که معمولاً منجر به ترکیبی از علائم حسی (مانند بی‌حسی، گزگز یا درد تیرکشنده)، حرکتی (ضعف عضلات خاص) و گاهی رفلکسی می‌شود. این آسیب می‌تواند در هر سطح از ستون فقرات رخ دهد، ولی بیشتر در ناحیه گردنی (cervical) و کمری (lumbar) دیده می‌شود. کتاب دومیترو بر اهمیت درک تفاوت بین رادیکولوپاتی و سایر آسیب‌های نورولوژیک محیطی مانند نوروپاتی، پلکسیوپاتی و بیماری نورون حرکتی تأکید ویژه دارد.

🧩 علل شایع رادیکولوپاتی

1. علل دژنراتیو و مکانیکی:

   • فتق دیسک بین مهره‌ای (Disc Herniation)

   • اسپوندیلوزیس یا استئوآرتریت مهره‌ها

   • تنگی کانال نخاعی یا فورامن بین مهره‌ای

   • ناپایداری‌های مهره‌ای (مانند لیستزیس)

2. علل التهابی یا عفونی:

   • هرپس زوستر (Zoster radiculitis)

   • سندرم گیلن-باره (گاهی با درگیری ریشه‌ای همراه است)

   • سارکوئیدوز یا مننژیت‌های گرانولوماتوز

3. تروما یا آسیب مستقیم نخاعی یا ریشه‌ها

4. علل نئوپلاستیک:

   • تومورهای اولیه یا متاستاتیک در اطراف ستون فقرات

   • نوروفیبروماتوز

5. علل متابولیک یا ناشناخته:

   • دیابت (گاهی باعث رادیکولوپاتی دیابتی می‌شود)

   • رادیکولوپاتی‌های ایدیوپاتیک یا پس از جراحی

🩺 علائم و معاینه بالینی

• درد رادیکولار: مهم‌ترین نشانه؛ درد شدید تیرکشنده‌ای که در مسیر عصب درگیر گسترش می‌یابد.

• پارستزی و بی‌حسی: در توزیع درماتومی خاص ریشه آسیب‌دیده

• ضعف عضلانی: معمولاً در عضلات اینرووِیت شده توسط همان ریشه

• کاهش یا فقدان رفلکس: مثلاً کاهش رفلکس پاتلار در L4 یا رفلکس آشیل در S1

• تست‌های خاص:

  • Lasegue یا SLR (برای رادیکولوپاتی کمری)

  • Spurling (برای رادیکولوپاتی گردنی)

📉 ارزیابی الکترودیاگنوستیک

🔬 1. مطالعات هدایت عصبی (NCS)

• معمولاً طبیعی‌اند چون محل آسیب قبل از گانگلیون پشتی (DRG) است.

• در برخی موارد، ممکن است هدایت حرکتی عضله‌ای که اینرووِیشن آن قطع شده، تغییر کند.

• بررسی عصب‌های محیطی برای رد نوروپاتی ضروری است.

⚡ 2. الکترومایوگرافی سوزنی (EMG)

بخش اصلی و بسیار حساس در تشخیص رادیکولوپاتی.

یافته‌ها:

• فیبریلاسیون‌ها و پتانسیل‌های مثبت تیز (fibs & sharp waves) در عضلات دنروه‌شده

• پلی‌فازی، تأخیر یا کاهش فراوانی MUAPها (پتانسیل واحد حرکتی)

• فعالیت خودبخودی در عضلات پارااسپاینال (که مختص ریشه است و در نوروپاتی دیده نمی‌شود)

• الگوی آسیب در عضلاتی که توسط یک یا چند ریشه مجاور اینروویت شده‌اند و عضله‌ای که عصب محیطی مجزایی دارد ولی از همان ریشه تغذیه می‌شود.

❗ نکته مهم: یافته‌های EMG معمولاً ۲ تا ۳ هفته بعد از شروع علائم ظاهر می‌شوند، پس تست زودهنگام ممکن است منفی باشد.

📌 کاربردهای بالینی الکترودیاگنوستیک

• تأیید تشخیص رادیکولوپاتی

• تعیین سطح درگیری (مثلاً L4 در برابر L5)

• رد سایر اختلالات نورولوژیک محیطی

• پایش روند بهبود یا عود علائم

• تعیین اینکه درمان جراحی نیاز هست یا خیر

🔁 الگوریتم پیشنهادی ارزیابی بیمار مشکوک به رادیکولوپاتی (بر اساس دومیترو)

1. شرح حال و معاینه بالینی دقیق

2. تست‌های تصویربرداری در صورت لزوم (MRI)

3. الکترودیاگنوستیک در موارد زیر:

   • علائم مزمن یا مبهم

   • عدم تطابق یافته‌های MRI و شرح حال

   • برای رد نوروپاتی، پلکسیوپاتی یا نوروپاتی حرکتی

4. پیگیری و درمان با توجه به یافته‌ها:

   • درمان محافظه‌کارانه یا ارجاع به جراحی

🔚 نتیجه‌گیری

فصل رادیکولوپاتی در کتاب دومیترو نه تنها روش سیستماتیکی برای ارزیابی بیماران مشکوک به رادیکولوپاتی ارائه می‌دهد، بلکه بر قدرت الکترومایوگرافی سوزنی (EMG) به عنوان ابزار طلایی در تشخیص، تمایز و پیگیری این بیماران تأکید می‌کند. این فصل از منابع پایه‌ای آموزش برای متخصصین طب فیزیکی، نورولوژی، درد و جراحی ستون فقرات است.

⚖️ افتراق رادیکولوپاتی از سایر بیماری‌ها