سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو (Medication Overuse Headache) از نگاه طب فیزیکی و توانبخشی

مقدمه

سردرد ناشی از مصرف بی‌رویه دارو یا Medication Overuse Headache (MOH) یکی از شایع‌ترین و در عین حال کمتر شناخته‌شده‌ترین علل سردرد مزمن است. این وضعیت به‌ویژه در بیماران مبتلا به میگرن یا سردرد تنشی شایع‌تر است. به‌عنوان پزشک طب فیزیکی، ما نقش مهمی در درمان غیردارویی، توانبخشی و بازتوانی این بیماران داریم.

تعریف و علت‌شناسی

MOH سردردی است که در نتیجه استفاده مکرر و بلندمدت از داروهای ضددرد برای درمان سردرد اولیه (مثل میگرن یا تنشن هدک) به‌وجود می‌آید. با گذشت زمان، سیستم درد مرکزی به دارو وابسته می‌شود و در غیاب آن، سردرد تشدید می‌شود.

داروهای شایع مؤثر در بروزسردرد ناشی از مصرف بی‌رویه دارو:

• استامینوفن، ایبوپروفن، ناپروکسن

• ترکیبات حاوی کافئین

• مخدرها و داروهای حاوی کدئین

• تریپتان‌ها و ارگوتامین

نگاه طب فیزیکی به سردرد ناشی از مصرف بی‌رویه دارو

درمان MOH نباید صرفاً بر قطع دارو متمرکز باشد. بیماران این نوع سردرد اغلب دچار اختلال عملکرد در محورهای عصبی-عضلانی، استرس مزمن، اختلالات خواب و ضعف عضلات گردنی هستند که همگی در تداوم سردرد نقش دارند.

رویکرد درمانی جامع در طب فیزیکی

1. آموزش بیمار و اصلاح سبک زندگی

• آموزش درباره عوارض مصرف مداوم دارو

• مشاوره درباره خواب، تغذیه، و هیدراتاسیون

• یادگیری مهارت‌های کنترل استرس (مثلاً با تن‌آرامی، تمرکز حواس)

2. درمان فیزیکی و مداخلات غیر دارویی

• درای نیدلینگ و تکنیک‌های رهاسازی نقاط ماشه‌ای در عضلات SCM، تراپزیوس، لواتور اسکاپولا

• درمان دستی گردن و کمربند شانه‌ای

• تمرینات اصلاح وضعیت بدنی و آموزش ثبات گردنی

• تحریک الکتریکی عصب فوق حدقه‌ای (Supraorbital nerve stimulation) در موارد خاص

3. فیزیوتراپی تخصصی سردرد

• تمرینات خاص گردنی (Deep neck flexors)

• تکنیک‌های مایوفاشیال ریلیز

• تحریکات الکتریکی با فرکانس پایین (TENS)

• لیزر کم‌توان در نقاط حساس

4. مداخلات روان‌شناختی

• درمان شناختی رفتاری (CBT)

• بیوفیدبک

• ارجاع به روان‌درمانگر در صورت وجود اضطراب/افسردگی زمینه‌ای

مراحل درمان سردرد ناشی از مصرف بی‌رویه دارو

چرا نقش طب فیزیکی در MOH مهم است؟

• درمان‌های فیزیکی به‌ویژه در بیماران مقاوم به درمان دارویی بسیار اثربخش‌اند.

• کمک به قطع وابستگی دارویی بدون ایجاد عوارض ترک دارویی

• درمان همزمان علت‌های زمینه‌ای مانند اختلال عملکرد عضلات گردنی، وضعیت بدنی غلط، یا مشکلات اسکلتی-عضلانی همراه

جمع‌بندی

سردرد ناشی از مصرف بی‌رویه دارو ،سردردی ثانویه اما شایع است که اغلب در بیماران مزمن و وابسته به دارو مشاهده می‌شود. رویکرد طب فیزیکی و توانبخشی می‌تواند به‌عنوان هسته درمانی اصلی در مدیریت موفقیت‌آمیز این بیماران مطرح باشد.

درمان موفق نیازمند همکاری بین‌رشته‌ای، رویکرد چندبُعدی و پیگیری منظم بیمار است.