تزریق سلول بنیادی

تزریق سلول بنیادی برای کمردرد: کاربرد، مزایا و اثربخشی

کمردرد یکی از شایع‌ترین مشکلات ارتوپدی است که بسیاری از افراد را درگیر می‌کند. درمان‌های سنتی مانند داروهای ضدالتهابی، طب فیزیکی و توانبخشی ، ورزش، تزریق استروئید و در موارد شدید، جراحی معمولاً برای کنترل این مشکل استفاده می‌شوند. اما در سال‌های اخیر، سلول‌های بنیادی به عنوان یک روش نوین و امیدوارکننده برای درمان کمردرد معرفی شده‌اند. این روش به جای سرکوب علائم، به بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده کمک می‌کند.

در این مقاله، به بررسی کاربرد، مزایا و اثربخشی تزریق سلول بنیادی برای کمردرد می‌پردازیم.

۱. سلول‌های بنیادی چی هستند؟

سلول‌های بنیادی، سلول‌های اولیه و نابالغی هستند که می‌توانند به انواع سلول‌های دیگر تبدیل شوند و بافت‌های آسیب‌دیده را ترمیم کنند. این سلول‌ها دو ویژگی مهم دارند:

توانایی تمایز: می‌توانند به انواع مختلف سلول‌های بدن تبدیل شوند (مثلاً سلول‌های دیسک بین‌مهره‌ای، تاندون‌ها یا غضروف).
توانایی خودنوسازی: می‌توانند خود را تکثیر کرده و بافت جدیدی ایجاد کنند.

انواع سلول‌های بنیادی مورد استفاده در درمان کمردرد

🔹 سلول‌های بنیادی مزانشیمی (MSCs): این سلول‌ها از منابعی مانند مغز استخوان، چربی و خون بند ناف استخراج می‌شوند و توانایی بالایی در ترمیم دیسک‌های بین‌مهره‌ای، مفاصل و عضلات دارند.
🔹 سلول‌های بنیادی پرتوان القایی (iPSCs): این سلول‌ها در آزمایشگاه از سلول‌های بالغ تولید شده و به حالت بنیادی بازمی‌گردند، اما هنوز در مراحل تحقیقاتی هستند.
🔹 سلول‌های بنیادی جنینی: این سلول‌ها از جنین استخراج می‌شوند، اما به دلیل مسائل اخلاقی کمتر استفاده می‌شوند.

۲. علل کمردرد که با سلول بنیادی درمان می‌شوند

سلول‌های بنیادی می‌توانند به درمان چندین علت شایع کمردرد کمک کنند، از جمله:

✅ دیسک‌های بین‌مهره‌ای تحلیل‌رفته (Degenerative Disc Disease – DDD): تحلیل رفتن دیسک باعث کاهش خاصیت ارتجاعی آن شده و درد ایجاد می‌کند. سلول‌های بنیادی با بازسازی بافت دیسک می‌توانند به بهبود این وضعیت کمک کنند.

✅ فتق دیسک (Herniated Disc): زمانی که دیسک بین‌مهره‌ای پاره شود و به اعصاب فشار وارد کند، منجر به درد و التهاب می‌شود. سلول‌های بنیادی می‌توانند به کاهش التهاب و بازسازی بافت کمک کنند.

✅ آرتروز ستون فقرات (Spinal Osteoarthritis): تخریب تدریجی مفاصل فاست (Facet Joints) در ستون فقرات باعث درد مزمن می‌شود. تزریق سلول بنیادی می‌تواند به بازسازی غضروف و کاهش التهاب کمک کند.

✅ تنگی کانال نخاعی (Spinal Stenosis): باریک شدن کانال نخاعی می‌تواند اعصاب را تحت فشار قرار داده و درد شدیدی ایجاد کند. سلول‌های بنیادی با کاهش التهاب و بهبود عملکرد بافت‌ها می‌توانند این مشکل را تخفیف دهند.

✅ آسیب‌های عضلانی و رباط‌ها: این روش همچنین در درمان آسیب‌های عضلانی و تاندونی که موجب کمردرد می‌شوند، مؤثر است.

۳. نحوه انجام تزریق سلول بنیادی برای کمردرد

تزریق سلول بنیادی یک روش کم‌تهاجمی و غیرجراحی است که در یک جلسه سرپایی انجام می‌شود. مراحل آن عبارتند از:

۱. استخراج سلول‌های بنیادی

ابتدا سلول‌های بنیادی از یکی از منابع زیر گرفته می‌شوند:

🔹 مغز استخوان (Bone Marrow): از استخوان لگن (ایلیاک کرست) برداشت شده و سپس تغلیظ می‌شود.
🔹 بافت چربی (Adipose Tissue): از طریق لیپوساکشن مقدار کمی چربی گرفته و سلول‌های بنیادی استخراج می‌شود.
🔹 خون بند ناف: این روش کمتر استفاده می‌شود و بیشتر برای تحقیقات پزشکی کاربرد دارد.

۲. آماده‌سازی سلول‌های بنیادی

سلول‌های استخراج‌شده در آزمایشگاه پردازش و غلیظ می‌شوند تا تعداد کافی سلول بنیادی به دست آید.

۳. تزریق به ناحیه آسیب‌دیده

با استفاده از هدایت تصویربرداری (فلوروسکوپی یا سونوگرافی)، سلول‌های بنیادی مستقیماً به محل آسیب‌دیده (دیسک بین‌مهره‌ای، مفاصل فاست یا عضلات) تزریق می‌شوند.

✅ مدت زمان انجام کار: معمولاً حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه
✅ دوره نقاهت: بیماران معمولاً بعد از چند روز می‌توانند فعالیت‌های عادی خود را از سر بگیرند.

۴. مزایای تزریق سلول بنیادی برای کمردرد

💡 این روش در مقایسه با درمان‌های سنتی مزایای زیادی دارد، از جمله:

✔ روش غیرجراحی و کم‌تهاجمی: نیاز به جراحی باز ندارد و خطرات جراحی را کاهش می‌دهد.
✔ بازسازی بافت آسیب‌دیده: برخلاف داروهای مسکن که فقط درد را کاهش می‌دهند، سلول‌های بنیادی با ترمیم و بازسازی بافت مشکل را در سطح سلولی حل می‌کنند.
✔ کاهش التهاب: سلول‌های بنیادی دارای خواص ضدالتهابی طبیعی هستند که به کاهش درد و تورم کمک می‌کنند.
✔ بهبودی سریع‌تر: اکثر بیماران بعد از چند هفته بهبودی را احساس می‌کنند، در حالی که درمان‌های سنتی ممکن است ماه‌ها طول بکشند.
✔ کاهش وابستگی به داروهای مسکن و استروئیدها: این روش می‌تواند از نیاز به مصرف داروهای ضدالتهابی و استروئیدی جلوگیری کند.

۵. میزان اثربخشی و نتایج تحقیقات علمی

مطالعات اولیه نشان داده‌اند که تزریق سلول‌های بنیادی می‌تواند به کاهش درد، بهبود عملکرد حرکتی و افزایش کیفیت زندگی در بیماران مبتلا به کمردرد کمک کند.

🔹 یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ نشان داد که ۷۰٪ از بیماران مبتلا به بیماری دژنراتیو دیسک که تزریق سلول بنیادی دریافت کرده بودند، بعد از ۶ ماه کاهش قابل توجهی در درد داشتند.
🔹 مطالعه‌ای دیگر در سال ۲۰۲۱ نشان داد که بیماران دارای آرتروز ستون فقرات که تحت درمان با سلول‌های بنیادی قرار گرفتند، تا ۲ سال پس از درمان کاهش درد و بهبود عملکرد را گزارش کردند.
🔹 برخی تحقیقات نشان می‌دهند که این روش ممکن است نیاز به جراحی‌های بزرگ مانند فیوژن ستون فقرات را کاهش دهد.

💡 با این حال، تحقیقات بیشتری برای تعیین میزان ماندگاری نتایج در بلندمدت مورد نیاز است.

۶. عوارض و محدودیت‌های تزریق سلول بنیادی

هرچند این روش به‌طور کلی ایمن است، اما ممکن است برخی عوارض داشته باشد:

🔸 درد و تورم خفیف در محل تزریق
🔸 عفونت (نادر) در صورت عدم رعایت شرایط استریل
🔸 نتایج متغیر: در برخی بیماران، بهبودی کامل حاصل نمی‌شود و ممکن است به جلسات بیشتر نیاز باشد.

💡 نتایج درمان به فاکتورهایی مثل شدت آسیب، سن بیمار و کیفیت سلول‌های بنیادی بستگی دارد.

✅ تزریق سلول بنیادی یک روش نوین و امیدبخش برای درمان کمردرد ناشی از دیسک‌های دژنراتیو، آرتروز ستون فقرات و سایر مشکلات مرتبط است.
✅ این روش با بازسازی بافت‌های آسیب‌دیده، کاهش التهاب و بهبود عملکرد حرکتی، به کاهش درد و افزایش کیفیت زندگی کمک می‌کند.
✅ با وجود نتایج مثبت، تحقیقات بیشتری برای تعیین اثربخشی بلندمدت مورد نیاز است.

💡 اگر دچار کمردرد مزمن هستید و سایر درمان‌ها مؤثر نبوده‌اند، مشاوره با پزشک در مورد تزریق سلول بنیادی می‌تواند گزینه‌ای مناسب باشد.

دکتر عباس دقاق زاده - متخصص طب فيزيکی و توانبخشی